Bağcılıkta Zirai Mücadeleyi Kolaylaştırıcı Kültürel Uygulamalar…Daha Etkin Mücadele, Daha Az İlaçlama

Yazar: Turcan Teker ve Dr. Nurdan Güngör Savaş
 
Tarımsal üretimde destek sistemlerinin kullanılması, arazi tesisisin ekolojik faktörlere uygun olarak gerçekleşmesi, yıldan yıla iklimsel verilerin değişkenlik göstermesi gibi benzer durumlar nedeniyle meyve ağacı ve asma gibi çok yıllık bitkilerin yetiştirilmesi tek yıllık bitkilere nazaran zorluklar içermektedir. Bu zorlukların en büyük kısmını ayrı dönemlerde yapılması gereken yoğun kültürel işlemler oluşturmaktadır. Tam bu noktada, işçi ve üretim girdi (ilaç, gübre, vb. gibi) kullanımına bağlı yetiştiricilik maliyetleri üreticinin karşısına çıkabilmektedir. Yetiştiriciliğin doğru bir şekilde yapılması ve ortaya çıkan maliyetin mantıksal doğrular içerisinde karşılanması ancak efektif uygulamalarla mümkün olabilmektedir. Doğru zamanda, doğru miktarda yapılan etkili yetiştiricilik uygulamaları gereksiz harcamaların önüne geçebilmekte üreticiyi bir anlamda rahatlatmaktadır. Bu tercihlerin bir kısmını tarımsal üretimde kullanılan ilaçların etkin bir şekilde kullanılması ve ilaçlama aralıklarının bir nebze azaltma anlayışı oluşturmaktadır. 

“Bakarsan bağ olur, bakmazsan dağ olur” sözü size bir yerlerden tanıdık geliyor değil mi? İşte bu yazıda tam da bundan bahsedeceğiz. Kısacası, çoğu üreticinin dönemini kaçırdığı, yapamadığı ve özellikle de asma yetiştiriciliğinde kaliteli ürün alımına ne ölçüde katkısı olduğunu bilemediği “Yeşil – Yaz Budamaları” nı ele alalım dedik. Ama bunu sadece salt bilgilerle size ulaştırmaktan daha çok bağcılıkta zirai mücadeleyi kolaylaştırıcı kültürel uygulamalar adı altında toplamaya çalıştık. Aynı zamanda dikkat edilemeyen birkaç unsuru değineceğiz.
 
Öncelikle “bağcılıkta yaz budamaları” nedir ona bakalım. Yaz budaması; asmaların bir yaşlı dallarında yer alan gözlerin uyanmasından hasada kadar olan aktif devrede ürünün miktar ve kalitesini arttırmaya yönelik yapılan işlemlerdir. Genel olarak sürgün ve salkımda yapılan uygulamalar olarak geçiyor olsa da ilaçlama etkinliğini ilgilendiren kısım sürgünde yapılan işlemler olmaktadır. Bu işlemler; obur, filiz, uç, tepe alma, sürgünlerin yönlendirilmesi, koltuk alma ve yaprak alma olarak bilinmektedir.

Obur Alma Uygulaması

Asmanın yaşlı kısımlarında yer alan uyur gözlerin uyanmasıyla meydana gelen sürgünlerin temizlenmesidir. Bu sürgünler bizim için önemli mi? Bu sürgünlerin üzerinde ilk yıl salkım bulunmamaktadır. Şayet kısa budama yapılan çeşitlerde (zayıf gelişen çeşitler, şaraplık üzümler, vb. gibi) budamaların söz konusu olduğu durumlarda oluşturulan başlar arasında uzun mesafeler yer almaktaysa bırakılabilir fakat asmanın diplerinde, çok yıllık kollarının altında veya üstünde yer alıyorsa bunlar mutlak olarak temizlemelidir. Çünkü gereksiz, salkımsız sürgünler asma tacının güneşlenmesini ve havalanmasını ciddi anlamda önleyecektir. Bizim amacımızın bir yaşlı ürün dalları dışında kalan tüm sürgünleri temizlemek, asmanın havalanmasını sağlamak ve ilaçlama esnasında püskürtülen ilacın salkımlara kadar ulaştırmak olmalıdır. Aşağıda yer alan resimler bunu açıkça göstermektedir (görsel 1.)
Görsel 1. Obur sürgünleri alınmamış ve alınmış asma
 
Filiz Alma Uygulaması

Kış budaması sırasında bırakılan bir yaşlı dallarda yer alan aynı gözden çıkan iki sürgünden, salkımsız bir sürgününün çıkarılmasıdır. Kış gözleri içerisinde genel anlamda üç adet sürgün yatağı bulunmaktadır. Bunlardan birincisi primer tomurcuk, ikincisi sekonder ve üçüncüsü ise tersiyer tomurcuktur. Primer ve sekonder tomurcuğun aynı anda faaliyete geçtiği zamanda birinci tomurcuktan gelen salkımlı sürgünlerinin yanında salkımsız ikinci sürgün çıkabilmektedir. Filiz alma işlemiyle salkımsız sürgünü uzaklaştırmış oluyoruz.
Obur ve Filiz Alma uygulamaları ne zaman yapılır ?

Vegetatif gelişmenin söz konusu olduğu yaz döneminde belli aralıklarla yapılmasının yanında en uygun zaman somakların görülmeye başladığı sürgünlerin 10-15 cm boya ulaştığı dönemdir. Bu dönemde elinizle kopartabileceğiniz sürgünler daha ileriki zamanlarda daha da kalınlaşmakta, koparılması zorlaşmakta ve işlemlerin gerçekleştirilebilmesi için budama makası kullanılması söz konusu olmaktadır.

Amaç ne idi?
  • Verime katkı sağlamayan kısımların çıkarılması,
  • Asmaların daha iyi havalanması ve güneşlenmesi.
Sürgün Uçlarında Yapılan İşlemler

Gelişmenin belli dönemlerinde, belirli amaçlara yönelik olarak büyümekte olan sürgün uçlarının kesilmesi ya da koparılıp atılması işlemidir. Birçok amacı bulunmaktadır ama genel anlamda; sürgünlerin asma üzerinde bir çatı oluşturtarak gölgeleme yapmasını önlemek ve asma tacının daha iyi havalanmasını sağlamaktır.

Uç Alma ve Tepe Alma Uygulamaları

Uç alma (görsel 2) ve tepe alma (görsel 3) işlemlerinin yapılış biçimi aynıdır. Her iki uygulama da sürgün ucunun belli oranlarda kopartılıp atılması işlemidir.
Görsel 2. Uç alma işlemi
Görsel 3. Tepe alma işlemi

Uygulama biçimi her ne kadar aynı olsa da; sürgün ucunun alınma miktarı (görsel 4), uygulama zamanı ve amacı bakımından farklılıklar bulunmaktadır. Uç alma işlemi bağlarda çiçeklenme döneminden önce yapılırken, tepe alma işlemi yeşil sürgünlerin alt tarafının kahverengileşmeye başladığı (yaklaşık ben düşme zamanından hemen önce) dönemde yapılmaktadır. Özellikle bu dönemlerde sürgün ucunda bulunan püskül tepe hakimiyeti (apikal dominansi) sağlamakta ve sürgünün ışığa doğru yönelerek devamlı uzamasına neden olmaktadır. Alındığı takdirde koltuk sürgünlerinin gelişmesine neden olmaktadır. Bu konuya koltuk alma konusunda da değineceğiz. Uç almanın amacı sürgün gelişiminin ilk safhalarında büyümeyi sınırlandıracağından meyve tutumunu arttırmak ve salkımlarda meydana gelebilecek silkmeyi azaltmak için yapılmaktadır. Tepe alma işlemi ise tanelerde iriliği arttırma ve sürgünlerin gelişim kontrolünü sağlamak amacıyla yapılmaktadır. Kısaca tepe alma işlemiyle asmaya “tüm enerjini salkımların (tanelerin iriliği ve reng açısından) kaliteli olmasına harca” mesajı verilmektedir.
Görsel 4. Uç ve tepe alma uygulamalarının alınma miktarı
 
 
Koltuk Alma Uygulaması

Asmayı Rahatlat!

Asmaların yeşil sürgünleri üzerinde yaprak koltuklarında yer alan aktif gözlerin faaliyete geçmesi sonucunda koltuk sürgünleri oluşmaktadır. Koltuk sürgünleri aynı zamanda uç ve tepe alma uygulamalarından sonra daha da kuvvetli ve hızlı bir şekilde gelişmektedir. Sürgün ucundaki tepe hakimiyeti ortadan kaldırıldığından sürgün enerjisini salkımların yanında yaprak koltuklarında yer alan aktif tomurcukların faaliyete geçmesi için de harcamaktadır. İşte tam bu noktada koltukların temizlenmesi ve salkım kalitesinin teşvik edilmesi önemlidir.
Görsel 5. Koltuk alma işlemleri
 
Koltuk alma işlemleri yapılmadığı takdirde;
  1. Sürgünler hızla büyüyerek asmanın besinlerine ortak olurlar. Bunun sonucu olarak üzümlerde renk oluşumu ve olgunluk gecikir.
  2. Koltuk sürgünleri nemli ve serin yörelerde, güneşlenmeye ve havalanmaya engel olurlar. Aynı zamanda asma üzerinde daha çok yeşil aksamın oluşmasına ilaçlama döneminde ilacın asıl ulaşması gereken hedef organa ulaşması engellenmektedir. Bu nedenle söz konusu yörelerde özellikle kuvvetli gelişen çeşitlerde koltuk sürgünleri, mümkün olduğu kadar erken dönemde alınmalıdır.
Yaprak Alma Uygulamaları

Yaprak alma uygulamaları ile ilgili geniş bilgiyi yazmış olduğum “Küçük Yeşil Fabrikalar: Asma Yaprağı” yazısında, Apelasyon E-Dergi’nin 2015 yılının Haziran ayında yayınlanan 19. sayısında bulabilirsiniz.

Sürgünlerin Yönlendirilmesi

İlaçlama etkinliğinin arttırılması açısından üzerinde durulması gereken en önemli konulardan biridir. Öncelikle bilinen yanlış bir uygulamadan bahsedelim. İlaçlamada en önemli kriterlerden biri, uygulanan ilacın yaprakların ön yüzeyinden daha çok arka tarafına temas etmesi gerekliliğidir. Aynı zamanda atılan ilaç salkımlara da erişebilmelidir. İşte bu yüzden sürgünlerin yönlendirilmesi gereklidir. Yönlendirilmemiş sürgünler telli terbiye sisteminin dışarısında kalmakta aynı zamanda tarımsal mekanizasyon gerektiren durumlarda traktör vb. gibi araçlara takılıp ve kopabilmektedir. Yine asmanın daha iyi güneşlenebilmesi için yönlendirme işlemi gerçekleştirilmelidir. Aşağıda yer alan fotoğraflara bakıldığında sürgünleri yönlendirilmemiş sıralara atılan ilacın salkımlara ulaşması ve istenilen düzeyde optimum ilaçlamadan bahsetmek güç olmaktadır.
Görsel 6. Sürgünleri yönlendirilmemiş ve yönlendirilmiş asmalar

Yabancı Ot Mücadelesi

Yabancı ot mücadelesi iki şekilde yapılmaktadır. Bunlardan birincisi ilaç (herbisit) kullanımı diğeri ise duyargalı olarak tabir edilen alet makina kullanımı ile olmaktadır. Burada en önemli nokta mevcut bulunan yabancı otların boylanmamasıdır. Mümkünse yabancı otlar 10 cm’e ulaşmadan mücadelesi başlaması gerekmektedir. Çünkü yabancı otlar boylandıktan sonra belli bir dönem içinde tohum oluşturmaya başlayacak, siz müdahale yapsanız bile bitki üzerinde oluşmuş tohumlar toprağa düşecek ve gelecek yıl yabancı ot populasyonunda artışlar görülecektir.

Yabancı otlar bağda zararlı olan hastalık ve zararlı organizma için konukçu ya da ara konukçuluk görevi görmekte sezonda zararın artmasına neden olmaktadır. Örneğin, bağda çıkan yabancı otlardan çobançantası (Capsella bursa-pastoris) yaprak pirelerine konukçuluk ederek zararlının yoğunluğunun artmasına ve bazı virüs, viroid ve fitoplazma hastalıklarının taşınmasında etkili olmaktadır.

Yabancı ot mücadelesinde kullanılan herbisitler dekara (da) doz olarak uygulanmaktadır. Bağda bir dekara kaç litre su kullanıldığı kalibrasyon yapılarak mutlaka bulunmalıdır. Herbisit ilaçlaması sırasında ilaçlama aletinde T-Jet (yelpaze) tipi meme ve 3 atmosfer (atm) basınç uygulanmalıdır. İlaçlama sonrası mutlaka ilaçlama alet ve ekipmanı iyice temizlenmelidir.

Asmaların gövdesini saran kabuklar soyulmalı mı?

Bu konuyla ilgili bazı üreticilerimizden duyduğum en ilginç şey; “Soymayın! Asma üşür.”

Üşümez. Asma üşüyecek olsa da o kabuk korumaz. Asmalarda soğuk zararı ancak ekstrem hava  koşullarında ortaya çıkmaktadır. Bu konuyla ilgili geniş bilgiyi yazmış olduğum “Bağcılıkta Sinsi Tehlike: Don” yazısında, Apelasyon E-Dergi’nin 2014 yılında yayınlanan 4. sayısında bulabilirsiniz.

Gelelim asıl konumuza… Bahsi geçen kabuklar soyulmalı ve temizlenmelidir. Bunun en önemli nedeni kış döneminde bazı zararlıların kabuk içerisine girip, orada kışlaması ve yumurtalarını orada bırakmasıdır. En çok bilinen örnek zararlı: Unlu bit. Özellikle de kış budaması zamanında bu işlemin bitirilmesi gerekmektedir. Zararlı kendini yaz döneminde göstermektedir. Aşağıda yer alan resimler bu yılın Mayıs ayında çekilmiş fotoğraflardır (görsel 7).
Görsel 7. Asma govdesinde yer alan kabuklarin soyulma islemi ve unlu bit zararlisi
 
Aynı zamanda bağ küllemesi hastalığının ilkbahar enfeksiyonlarını başlatan ve hastalığı ertesi yıllara taşıyan üreme yapıları asmanın sürgünlere yakın gövdesi üzerinde kışlamaktadır. Bu üreme yapıları ilkbaharda gözlerin uyanması ile birlikte ilk yağan yağmurlarla etrafa dağılarak ilk enfeksiyonları başlatmaktadır. Dolayısıyla asmaların gövdesini saran kabukların soyulması her yıl bağlarda görülen ve ana hastalıklardan birisi olan bağ küllemesine karşı mücadeleye yardımcı olmaktadır.
 
İlaçlama tankının başlıklarını kontrol ediyor musunuz?

Yine önemli konulardan birine değineceğiz. İlaçlama başlıklarınızı kontrol ediyor musunuz?

İlaçlama başlıkları ilaçların atılması esnasında tercih ettiğiniz basınca göre zamanla aşınmaktadır. Bağ ilaçlamasında içi boş konik hüzmeli seramik meme kullanılmalıdır. Aşınmış memeler kullanmamalıdır. Uygulama basıncı 15-20 bar aralığında tüm memelerin açık ve dağılımının düzgün olduğuna mutlaka bakılmalıdır. Bağlarda yapılacak ilaçlamalarda, aletin püskürtme sistemi üzerindeki memelerin yönlerini bitki yaprak alanını içine alacak şekilde ayarlamak gereklidir. İlaçlama süresince karıştırıcı mutlaka çalıştırılmalıdır. İlaçlama sırasında çok uzun süre ara verilmemelidir (10-12 saat vb. gibi).

İlaçlama başlıklarında aşınma seramik başlıklarda daha az olurken, kauçuk tipi olan başlıklarda (seramik kullanılmıyorsa) daha da kendini göstermektedir. İlaçlama etkinliğinin arttırılması için yapılması gerekenlerden biri de ilacın bitki üzerine pülverize tane boyutundan daha küçük bir şekilde sis (atomizör) halinde atılmasıdır. Şayet daha iri taneli ilaç atımı söz konusu olursa üzüm tanesi ve yaprak üzerinde su lekeleri kalmakta ve bu yüzeyde güneş ışığı yansıma yaptığında mevcut su damlası mercek görevi yaparak ürünü yakmaktadır. Başka bir açıdan ele alırsak büyük taneli atılan ilaç, yaprak ve üzüm üzerinden akmakta ve attığımız ilaç boşa gitmektedir. Buna da dikkat etmeli, belli aralıklarla ilaçlama başlıklarını değiştirmeli ya da bakımını yaptırmalıyız (görsel 8).
Görsel 8. İlaçlama tankı başlıkları
 
Sonuç olarak; yaz döneminde bağlarda yapılacak işlemler asmaların havalanması, taç içinde meydana gelen nemin bertaraf edilmesi dolayısıyla hastalık riskinin azaltılması, kalite ve verimin arttırılması için önemlidir. İlaçlama maliyetlerinin düşürülmesi, kullanılan ilacın salkımlara ulaşmasını etkili bir biçimde arttırmaktadır.
 

Özellikle de obur ve koltuk alma işlemi ile vegetatif aksamın azaltılması, asmanın taç yapısının havalanmasının sağlanmasıyla özellikle erken dönemdeki ölükol ve mildiyö gibi hastalıkların ile salkım güvesi ve yaprak pireleri gibi zararlıların ihtiyacı olan nem azalmaktadır. Böylece zararlı organizmaların yaşamı sırasında ihtiyacı olan uygun koşullar bozulmakta, sayıları giderek azalmakta ve zarar seviyesi düşmektedir.  Örneğin, bağ mildiyösü hastalığının enfeksiyon oluşturabilmesi için mutlaka neme ve yaprak ıslaklığına ihtiyacı bulunmaktadır. Aşırı gelişmiş vegetatif aksam ve geniş yapraklar asma içerisindeki nem oranını yükseltmekte hatta ilkbahar döneminde yağan çiğin uzun süre asmada kalmasına hastalığın ilerlemesine neden olmaktadır.

Yaprak alma uygulamaları ile asma içerisindeki taç yoğunluğu azaltılmakta ve asmanın havalanması sağlanmaktadır. Yaprak alma işlemi ile çiçeklenme öncesi ve sonrası dönemlerde asma üzerinde belirti vermeden bekleyen kurşuni küf etmeni için uygun olan nem koşulları engellenmekte ve hastalığın yoğunluğu azaltılmaktadır.

Alınmayan ve verime herhangi bir olumlu katkısı olmayan her sürgün yetiştiriciliği zorlaştırmaktadır. Bizim size tavsiyemiz olabildiğince yeşil budamadan vazgeçmemeniz, asma taç içini ilaçlamalardan önce olabildiğince anlattıklarımıza uygun açmanız olacaktır

Görseller:
Yazara aittir.

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan www.apelasyon.com sorumlu tutulamaz.

ibrahim demran - 09.06.2018 14:00
emeğinize sağlık
Erhan Yürüt - 01.06.2018 21:53
Son derece mantıklı ve faydalı bilgiler için teşekkürler. Asmada da dengelerin ve orantıların sürekli gözetimi gerektiğini anlıyorum. Hem asmanın hem de iklimin takip edilmesi ile zamanında tedbir alınmasıişleri kolaylaştırır.