Bir Çözüm: Kompost

Kompost, bitki artıkları ve hayvansal gübreler gibi organik maddelerin yeterli oksijen ve nemin bulunduğu şartlarda gözümüzle göremediğimiz mikrobiyolojik canlılar faaliyeti ile değişmez bir yapıda ve “humus” diye isimlendirdiğimiz toprak verimliliği için gerekli stabil maddeye kadar ayrışmasından elde edilen kokusuz, sıcaklık etkisiyle fermantasyonunu (olgunlaşma) tamamlamış materyaldir. Bitkisel ve hayvansal atıklar, mutfak atıkları, kağıt ve karton gibi malzemelerden oluşan organik katı atıklar kısa ve/veya orta vadede çürüyerek doğaya yeniden kazandırılabilecek çok değerli toprak iyileştiricisidir. Bitkisel ve hayvansal atıkların nemli ve oksijenli ortamda bozunarak organik materyale dönüşmesi olayına ise kompostlaşma denir. Kompostlaşma sonucu elde edilen ürün bitkilerin ihtiyaç duyduğu bitki besin maddelerini içerdiği gibi toprak düzenleyici olarak da fayda sağlayacaktır. Organik atıklar, verimlilik ve besin değeri açısından oldukça değerlidir.
Kompostun Faydaları
 
Kompost, toprak sağlığı ve yapısını (strüktür) iyileştirir. Canlılığını muhafaza etmekte olan yabani ot tohumlarını içermiyen kaliteli bir yapıda ise hem yabani otları baskılamada rol oynar hem de yeni yabancı otları topraklara taşımaz. Kompostta faydalı mikroorganizmalar bulunur ve bu canlılar toprak verimliliği ve toprak hastalıklarının önlenmesi açısından etkiye sahiptir. Kompost, toprağın hacim ağırlığını azaltır ve topraktaki su tutma kapasitesini arttırır. Bu sayede, toprak verimliliğini ve su sızma kapasitesi yükselir. Kompost kullanımının düzenli ve istikrarlı devam etmesi, gübre ve zehir ilaçlarına olan ihtiyacı azaltarak tasarruf etmeye yardımcı olabilir ve besleyici açısından zengin değerli topraklarda erozyonun önlenmesine yardımcı olur. Bitkiler sağlıklı topraklardan, toprak bankasında birikmiş bitki besin maddelerini bu sayede kullanabilecektir. Bunun sonucu, dışarıdan ilave mineral gübre kullanımı azalabilecektir. Kompost kullanımının ilerleyen dönemlerde, artan kök ve yaprak gelişimi ve çiçek, meyve, sebze, tahıl üretiminde verim ve kaliteyi de arttırdığı bilimsel çalışmalarla ispatlanmıştır. Kompostun biyolojik faydaları, hastalığa sebep olan zararlı mikroorganizmalara etkisi ve yararlı mikroorganizmaları içermesi yönü iledir. Kompost toprağa toprak analizleri sonrası uygun miktarlarda karıştırılırsa bitki sağlığı ve verimliliği açılarından faydalı olur. Kompost kaliteli olarak elde edilirse, önemli miktarda azot, fosfor, potasyum içeriği ile yavaş reaksiyon gösteren organik gübre olarak dikkat çeker. İçeriğinde mikro elementler de bulunur. Yüksek oranlardaki mineral gübrelemeye karşı tampon etkisi de gösterir. Bitki besin maddelerinin bitkilerce alınabilirliğini etkileme potansiyeli vardır. Yani, kompostun birincil faydası toprak yapısını ve özelliğini iyileştirmesidir. Topraktaki boşluk hacmini arttırarak,  toprağın kolay havalanmasını ve kolay işlenmesini sağlar, toprağın su tutma kabiliyetini arttırarak kurak mevsimlerde tuzlanmayı önler. Topraktaki toksinleri ve ağır metalleri tamponlar. Kompost, kirlenmiş toprakların rehabilitasyonunu sağlar ve en önemlisi toprağın pH dengesini düzenler. Toprak  pH’ı bitki besin maddelerinin toprak çözeltisinden alınımına etki eden önemli bir unsurdur.

Kompostun kullanım alanları bakımından birincil alan bitkisel üretimdir. Buna göre özellikle Organik Tarım (OT) ve İyi Tarım Uygulamaları (İTU) başta olmak üzere “sürdürülebilir tarım tekniklerinde” mineral gübrelerin yerine kullanılabilecek kalitesi yüksek kompostun topraklara uygulanması önem arz eder.

Ayrıca, özellikle “torf” kullanımı fide ve fidancılıkta tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaygındır. Oysa,  torf alanlarından materyalin sökülüp alındığı sulak alanlarda doğa için riskli, tehlikeli ve kalıcı kayıplar oluşur. “Torf” yerine kaliteli kompost kullanımının yaygınlaşması doğa korumada ve sürdürülebilir çevre sağlığında önemli bir adım olacaktır. Proje faaliyetlerinde elde edilecek başarı bu konuda önemli bir başlangıçtır.
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü-Organik Tarım Kompost Alanında organik atıklardan elde edilen kompostta 2mm’lik elekten geçirme öncesi materyal,  İzmir - 2017
 
Kompost, kahverengi atıklar ile yeşil organik malzemeler karışımı tercih edilen bir karışım şeklidir. Bu bileşenlerle yeterli su, oksijen, ısı ve kompostlayıcı organizmalar (hem mikroskopik hem de makroskopik)  kaliteli kompost yapılmasını sağlar. Malzemelerin çeşitliliği kaliteli bir son ürün için önem arz eder. Buna göre çeşitlilik aşağıdaki materyallerden oluşmalıdır.
 
Uygulamalar sırasında iki çeşit yöntem benimsenir. Bunlar:
  1. Orta sürede elde edilen kompost:

6-9 ayda hazır olur. Malzemeler:

  • Karışık taze yeşil ve kahverengi atıklar kullanılabilir. Kahverengi, odunsu yapısı fazla atıkların dengelenmesi gerekir.
  • Su ve Oksijen girişi sağlanmalıdır.

        2. Hızlı Kompost

2 ayda hazır olur. Malzemeler:
  • 3 hacim yeşil çim, çiçek sapları ve yabani otlar.
  • 3 hacim kahverengi materyal (yapraklar, mısır sapları veya kuru kahverengi bitki atıkları)
  • Su ve Oksijen girişi sağlanmalıdır.
Nem ve sıcaklı takipleri haftalık olarak her iki yığın için de yapılmalı ve oksijen ve su girişleri buna göre yapılmalıdır. Sıcaklığa ilişkin halen geçerli yasal mevzuat kompostun 700C’de en az 1 saat yanması yönündedir. Esasen literatürde kompost yığınında kor bölgedeki 65-700C sıcaklık ideal komposta ulaşmak için önemlidir.  Isı yığınını izlemek çok önemlidir. Yığının karıştırılması ve ideal materyale ulaşmada yapılacak müdahaleler kompostlaşma esnasındaki değişikliklerin izlenmesi ile giderilebilir. Ek olarak, hayvan gübresi kullanılmayacak ise, aktivatör olarak ticari olarak satılan “mikrobiyolojik hazır kokteyller” kısa sürede kalitesi yüksek bitkisel atık kompostu elde etmek için başvurulacak etkin bir yöntem olarak önerilebilir.
 
Kompost Kalitesi
 
Bitmiş kompost koyu kahverengi, kolayca dağılan, toprak kokulu ve toprak benzeri bir malzemedir. 2 mm’lik elekten geçirilmiş olması kullanımda avantaj sağlamaktadır ve kalitesini yükseltmektedir. Olgun kompostlarda:
  • Makro elementler yeter seviyededir.
  • Azot nitrat olarak bulunur.
  • Kükürt sülfat olarak bulunur.
  • Oksijen gereksinimi azdır.
  • Çürüme tehlikesi yoktur.
  • İz besin elementleri tespit edilmiştir, bitki alabilir.
  • Fazla miktarda vitamin ve antibiyotikler vardır.
  • Toprakta konaklayan bakteri, mantar ve küçük hayvan sayısı fazladır (Devamlı Humus Konukçuları).
  • Genellikle devamlı humus vardır.
  • Su tutma özelliği fazladır.
  • Kil-Humus kompleksi vardır.
Olgunlaşmamış kompostlarda ise en belirgin özellikler:
  • Yanmanın devam etmesi (sıcaklık yükselmesi) ve
  • Koku bulunmasıdır.
Kompost yığınının yer ve yöneyi, zemin durumu, rüzgar ve güneşlenmeye maruz kalma ve üzerinde süreç boyunca örtü kullanma durumları ise uygulamalarda kaliteli komposta ulaşmada önemli etkisi bulunan hususlardır.
Kompost kalitesinin sonuç üründe bazı kimyasal (makro (N, P, K, Ca, Mg) ve mikro (Fe, Cu, Zn, Mn) element içerikleri) ile fiziksel özelliklerine (pH, organik madde, suda çözünebilir toplam tuz, kireç, katyon değişim kapasitesi, C/N oranı) bakılarak fitotoksik özelliklerinin test edilmesi önem arz eder. 
 
Kompostun topraklara uygulama dozları, mutlaka toprak analizleri sonrası konu uzmanlarınca belirlenmelidir. Kompostu topraklara eşit miktarda dağıtarak karıştırmak yetiştiricilikte bitki verim ve kalitesini etkileyen önemli bir unsurdur.

Kaynaklar:
  1. Kır, A., 2006. Organik Tarım Sisteminde Uygulanan Değişik Organik Gübrelerin Yalova Yağlık-28 Biberinin (Capsicum annuum L.) Verim ve Bazı Kalite Kriterleri ile Topraktaki Azot Birikimine Etkileri (TÜBİTAK-Proje No: TOGTAG 3075), Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Toprak Anabilim Dalı (501.13.02), 289 sayfa, Bornova, İzmir, 2006.
Görseller:
  1. http://bit.ly/2tnoxGd
  2. Yazara aittir.
  3. http://bit.ly/2sjUxuV

YORUMLAR

Bu sayfalarda yer alan okur yorumları kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan www.apelasyon.com sorumlu tutulamaz.